Trước khi bạn đọc

Mọi tài liệu nền tảng đều có một câu nó thường không nói ra: ai viết nó.

Tất cả những gì bạn đọc ở đây là do nhóm sáng lập đề xuất

Kiến trúc, cơ chế tuân thủ, chín vai, mọi con số kinh tế, cả cách chia chín sứ mệnh thành ba bộ — tất cả đều do nhóm sáng lập xây và đề xuất. Chưa một dòng nào trong tài liệu này đi qua một cuộc biểu quyết của cộng đồng.

Nói câu ấy ra là cần thiết. Không nói, người đọc sẽ mặc định đây là sự thật của hệ thống. Nó không phải. Nó là cách một nhóm người đã chọn, viết ra để những người khác đọc được, cãi được, và sửa được.

Một nhóm nhỏ buộc phải bắt đầu, vì phải có một thứ gì đó tồn tại trước khi có cái để bàn. Khác biệt giữa bắt đầu và sở hữu nằm đúng ở một chỗ: nhóm bắt đầu có chịu để người khác sửa không, sửa được tới đâu, và sửa tới lúc nào.

Bốn nhãn, dùng thống nhất trong toàn bộ tài liệu

Từ đây trở đi, mọi thứ tài liệu này nói tới đều thuộc đúng một trong bốn trạng thái. Đọc một khẳng định mà không đọc nhãn của nó thì rất dễ nhầm một đề xuất thành một cam kết.

Luật đọc rút gọn: thứ gì không mang nhãn KHẮC thì đổi được. Và danh sách KHẮC ngắn có chủ đích — một danh sách khắc dài thì câu "do cộng đồng quyết" chỉ còn là cách nói.

Hình 1 — Đường đi của một quyết định. Cổng ở giữa là chỗ dự án tự chặn chính mình: xem mục Chín vai.

Chín bước, và chỉ một bước khắc

Lộ trình của 9Chain gồm chín bước — và nó là lộ trình của chính dự án, không phải một bản rút gọn dựng riêng cho người ngoài xem.

Xương sống của chín bước ấy vẫn là bốn kỳ: Testnet 1 → Testnet 2 → Testnet 3 → Mainnet (mainnet còn được gọi là mạng chính thức; hai chữ ấy chỉ cùng một thứ). Ba bước đầu là quãng chuẩn bị trước Testnet 1 — quãng của các bản thử và của việc dựng chỗ cho cộng đồng đứng vào; ba bước giữa là ba kỳ thử; ba bước cuối là đóng cửa, khắc, rồi buông tay.

Hai chỗ trong thứ tự này đáng đọc kỹ hơn phần còn lại.

Bước 3 đứng trước bước 4. Cơ chế biểu quyết phải có trước khi ba kỳ thử bắt đầu, vì nếu không thì câu "cộng đồng biểu quyết" trong suốt ba kỳ ấy chỉ là một cách nói: mọi quyết định sẽ xong trước khi có ai kịp bỏ phiếu. Thứ tự này là một cam kết, không phải một chi tiết sắp xếp.

Bước 9 đứng sau bước 8. Đây là chỗ lộ trình này khác với phần lớn lộ trình khác: ngày ra mắt mạng chính thức không phải vạch đích. Ở thời điểm khắc, quyền vẫn còn tập trung hơn mức nó nên có — nói khác đi là nói dối. Phi tập trung hoá toàn diện vì thế là một bước đứng sau, và là bước duy nhất không kết thúc bằng một buổi ra mắt: nó xong khi không còn việc nào cần tới một khoá quản trị, và đó là con số đếm được (xem Cam kết tháo giàn giáo ở mục Vận hành và quản trị).

Bạn đang ở bước nào là một dữ kiện sống, nên nó không nằm ở đây — cách tự đọc ra nó ở mục “Tự kiểm mạng”.

Đây là điều quan trọng nhất cần mang theo khi đọc phần còn lại: không một dòng nào trong tài liệu này bị khắc trước mainnet. Ba kỳ testnet tồn tại chính là để những gì viết ở đây bị đem ra thử, bị cãi, và bị sửa — bằng biểu quyết của cộng đồng, gần như không giới hạn điều khoản nào. Ngoại lệ duy nhất là phần lõi đã rút tới mức tối giản: ba block tưởng niệm mở đầu sổ, và chính cái luật mọi thứ còn lại do cộng đồng cùng quyết (mục Kinh tế LOVE9).

Mainnet = Testnet 1 + Testnet 2 + Testnet 3 + Mainnet

Ba kỳ thử không bị vứt đi khi kỳ sau bắt đầu. Lịch sử của chúng — ai đã làm gì, đã đóng góp gì, đã được xác minh ra sao — được bảo lưu và gắn vào sổ chung của mainnet. Mainnet vì thế không phải một cuốn sổ mở trang trắng, mà là tổng của cả bốn kỳ.

⚠️ Bảo lưu LỊCH SỬ, không phải lời hứa số dư. Nguyên lý genesis kế thừa vẫn nguyên vẹn: không kỳ nào hứa số dư một đổi một. Lịch sử đóng góp ở testnet được quy đổi thành cái gì — hoặc có được quy đổi hay không — là chỗ mang nhãn CÒN TRỐNG, và mainnet mới là nơi cộng đồng biểu quyết điều đó. Ai nói với bạn rằng chạy testnet sẽ chắc chắn đổi ra token là đang nói thay dự án.

Còn một ranh giới nữa phải nói cho hết, vì nó dễ bị đọc rộng ra thành thứ nó không phải. Một kỳ thử có thể bị xoá và dựng lại từ đầu — đó chính là việc mà ba kỳ testnet sinh ra để làm. Khi điều đó xảy ra, số dư, địa chỉ, hợp đồng và lịch sử block của bản bị bỏ không tự chảy sang bản sau; đừng xây thứ gì phụ thuộc vào việc một mạng thử còn sống mãi. Lời hứa kế thừa chỉ có hiệu lực từ genesis của mainnet.

Bảo lưu chỉ có nghĩa nếu người ngoài kiểm được, nên luật đi kèm là một thao tác đếm được: trước mỗi lần một mạng bị sinh lại, bản sao trọn vẹn của cuốn sổ cũ cùng mã băm của nó được công bố. Ai cũng tải về, băm lại, và đối chiếu được thứ đã xảy ra — kể cả rất lâu sau khi chính mạng ấy không còn chạy. Thứ được mang sang là hồ sơ đóng góp đã công bố kèm mã băm, không phải số dư.

Cửa sổ còn mở, và lúc nó đóng lại

Sửa một đề xuất rẻ khi nó còn là chữ. Nó đắt dần khi thành mã. Và nó gần như không sửa được khi đã vào genesis của mainnet — một genesis sai không vá được bằng bản vá, nó chỉ sinh lại được cả mạng.

Vì vậy quãng có giá trị nhất trong cả đời dự án này là quãng từ giờ tới mainnet: quãng mà một câu hỏi của một người lạ vẫn còn đổi được thiết kế. Ba kỳ testnet là ba lần cửa ấy được mở lại.

Cửa sổ đóng ở genesis của mainnet, không phải ở genesis của một testnet — và một genesis chỉ nên xảy ra sau khi qua đủ các cổng ở mục Tự kiểm mạng. Trong chín bước, chỗ đóng cửa có tên rõ ràng: bước 7, tổng kết các biểu quyết — sau đó là khắc. Nói cách khác, cửa còn mở đúng bằng khoảng cách còn lại tới nấc bốn — và khoảng cách đó bạn tự đo được, không phải hỏi ai.

Ba điều nhóm sáng lập tự buộc mình

Không phê chuẩn thứ vĩnh viễn bằng phiếu của chính mình. Việc phân tán quyền biểu quyết tới mức dự án mất quyền phủ quyết phải đi trước mọi cuộc phê chuẩn thứ vĩnh viễn. Lý do đầy đủ ở mục Chín vai — đó là mục thành thật nhất của tài liệu.

Nói cái chưa làm được ngay cạnh cái đã làm được, trong cùng một bảng, để không ai phải tự ghép hai danh sách lại.

Đo lời hứa rút lui bằng một con số đếm được: còn bao nhiêu việc phải có một khoá quản trị mới làm được. Con số ấy đi xuống thì lời hứa là thật; nó đứng yên thì lời hứa chỉ là lời.

Câu chốt: một dự án tự nhận là của cộng đồng phải trả lời được hai câu, không phải một: cộng đồng đổi được cái gì, và cái gì thì không còn ai đổi được nữa. Bốn cái nhãn ở trên là câu trả lời cho cả hai — và bạn nên đem chính bảng ấy ra đối chiếu mỗi lần chúng tôi nói thêm một điều gì mới.